Skóra właściwa / Derma

Skóra właściwa zbudowana jest z włókien tkanki łącznej (włókna : kolagenowe, retykulinowe – inaczej srebrochłonne i sprężyste – inaczej elastyczne), substancji międzykomórkowej i elementów komórkowych (należą do nich komórki takie jak: fobrocyty (fibroblasty), histiocyty, komórki tuczne). Znajdują się w niej także: naczynia krwionośne, chłonne (limfatyczne), gruczoły potowe i łojowe, mieszki włosowe i zakończenie nerwowe.
Skóra właściwa połączona jest z naskórkiem za pomocą błony podstawnej zbudowanej z białek, proteoglikanów, glikoprotein, kolagenu IV i VII. Poprzez tę błonę zachodzi pomiędzy nimi wymiana gazów i produktów przemiany materii.

Komórki skóry właściwej znajdują się w sieci utworzonej z połączenia włókien tkanki łącznej i otoczone są substancją międzykomórkową. Ze względu na funkcje jakie pełnią dzielimy je na:

Fibrocyty odgrywają ważną rolę w tworzeniu substancji międzykomórkowej oraz wszystkich rodzajów włókien – produkują białka potrzebne do ich budowy, niektóre z nich zdolne są również do produkcji antyciał, czyli ciał zdolnych do neutralizowania szkodliwego działania bakterii i zarodków chorobotwórczych.

Histiocyty są elementem systemu obronnego skóry i służą do zwalczania bakterii i zarodków chorobotwórczych. Odbywa się to jednak inaczej niż  w przypadku fibrocytów, a mianowicie : histiocyty przemieszczając się pochłaniają bakterie i zarodki chorobowe, a następnie je trawią. Proces taki nazywamy fagocytozą.

Komórki tuczne produkują następujące substancje:

Mukopolisacharydy to związki glikoproteinowe wchodzące w skład substancji międzykomórkowej i włókien tkanki dermicznej - skóry właściwej.

Wraz z wiekiem następuje albo niekontrolowana aktywność tych enzymów, czego wynikiem jest zniszczenie osieciowania włókien kolagenowych lub przeciwnie – zmniejszenie wydzielania, które prowadzi do zwyrodnienia tkanki skóry właściwej, a więc do utraty sprężystości, jędrności skóry (skóra marszczy się, wiotczeje).

Substancja międzykomórkowa skóry właściwej w zdrowej i młodej skórze ma konsystencję półpłynnego żelu. Zbudowana jest ze związków glikoproteinowych (glikozoaminoglikany, GAG = mukopolisacharydy, MPS - inaczej śluzowielocukry) np. : kwas hialuronowy, białek oraz enzymów produkowanych przez komórki tuczne – mucynazy, hialuronidazy. Aby struktura substancji międzykomórkowej była prawidłowa substancje te muszą być proporcjonajnie rozmieszczone w tkance dermicznej.

Kwas hialuronowy ma ogromne zdolności wiązania wody, przez co wpływa na zawartość wody w tkankach.

Mucynaza i hialuronidaza umożliwiają zachowanie równowagi pomiędzy ilością wody i tłuszczu w substancji międzykomórkowej zapobiegając  przez to zagęszczeniu jej konsystencji i zwolnieniu procesu metabolizmu.

Na odpowiednie rozmieszczenie mukopolisacharydów w substancji międzykomórkowej mają także wpływ hormony :

Włókna tkanki łącznej

W skład skóry właściwej wchodzą włókna, które nadają skórze wytrzymałość, giętkość i elastyczność. Zaliczamy do nich wytrzymałe na rozciąganie włókna kolagenowe, bardzo elastyczne włókna elastyczne oraz siateczkę cienutkich włókien retykulinowych.

Włókna kolagenowe są głównym składnikiem budulcowym skóry właściwej. Stanowią one 72% suchej masy skóry. Są to włókna grube, długie o przebiegu falistym. Krzyżując się i przeplatając nawzajem tworzą pęczki włókienek różnej grubości. Spoiwem łączącym (wypełniającym przestrzenie pomiędzy włókienkami) poszczególne pęczki są mukopolisacharydy. Włókna kolagenowe cechuje rozciągliwość i odporność na urazy mechaniczne. Stanowią podporę skóry i ochronę dla włókien elastycznych. Włókna kolagenowe powstają pozakomórkowo z tropokolagenu wytworzonego przez fibroblasty. Włókna kolagenowe są niejednorodnym białkiem charakteryzującym się dużą ilością hyroksyproliny (aminokwas) 13.4%.

Wśród kolagenu wyróżniamy :

Rozstępy powstają na skutek przerwania spoiny łączącej poszczególne włókna kolagenowe, jaką są mukopolisacharydy, a w rezultacie zaburzenia w strukturze włókien sprężystych.

Włókna sprężyste (elastyczne) występują w mniejszej ilości niż włókna kolagenowe. Stanowią zaledwie 2% suchej masy skóry. Tworzą siatkę oplatającą włókna kolagenowe. Od ich rozciągliwości – a ta jest znaczna : do 50% - zależy rozciągliwość i sprężystość skóry (po rozciągnięciu mają zdolność powrotu do swej pierwotnej formy). Zbudowane są z elastyny najodporniejszego białka naszego organizmu. W żywym organiźmie są napięte – tzn. po przecięciu kurczą się, stąd konieczność zszycia przeciętej skóry.

Włókna retykulinowe (srebrochłonne) tworzą siatkę w warstwie brodawkowej i występują w otoczeniu naczyń włosowatych, gruczołów łojowych i potowych, mieszków włosowych i włókien nerwowych. W stanach zapalnych skóry ilość włókien retykulinowych wzrasta.

Blizny na skórze powstają na skutek zranienia, które swą głębokością przekracza warstwę naskórka . Ubytki skórne zostają wtedy zastąpione białymi włóknami kolagenowymi (biała barwa kolagenu) i pokryte cienką warstwą nabłonka.

Za pojawienie się zmarszczek, bruzd i wiotczenie skóry odpowiedzialne są enzymy :

Włókna kolagenowe i elastyczne stale podlegają przebudowie i regeneracji. Z wiekiem włókna te ulegają zwyrodnieniu, zbijając się w bezpostaciową masę, czyli ulegają elastozie. Dochodzi również do spadku syntezy kolagenu i proteoglikanów oraz do zaniku tworzenia się nowych naczyń krwionośnych.