Naskórek / Epiderma

Naskórek zbudowany jest z nabłonka wielowarstwowego płaskiego, o grubości kształtującej się od 2mm (podeszwy stóp) do 1mm (na dłoniach)  i jest związana z rodzajem pracy osobnika. Ciężka praca fizyczna powoduje pogrubienie naskórka objawiające się odciskami. Stanowi powierzchowną warstwę skóry i składa się z 5 warstw.

Idąc od warstw głębszych ku powierzchni rozróżniamy:

Dwie pierwsze warstwy – czyli podstawna i kolczysta stanowią naskórek żywy, zwany inaczej warstwą Malpighiego. Warstwa ta zawiera  70 – 80 % wody. Jest zdolna do czynności rozrodczej. Kolejne warstwy – czyli ziarnista, jasna i rogowa – położone powierzchownie, stanowią naskórek rogowaciejący.

Warstwę podstawną tworzy jeden rząd komórek ściśle za sobą powiązanych, o wydłużonych jądrach. W warstwie tej następuje stały podział komórek zwanych komórkami podstawowymi lub keratynocytami. Znajdują się tu również komórki Langerhansa, komórki Merkela i melanocyty (komórki barwnikowe).

Komórki Langerhansa odpowiadają za mechanizmy obronne skóry (bronią skórę przed obcymi substancjami które wniknęły w skórę). Odgrywają ważną rolę przy uwrażliwianiu się, uwarunkowywaniu skóry oraz przy alergiach. Naświetlanie skóry promieniowaniem UVA i UVB prowadzi do uszkodzenia tych komórek. W zależności od intensywności promieniowania regenerują się one po dłuższym lub krótszym okresie czasu.

Komórki Merkela rozmieszczone są pomiędzy komórkami podstawowymi, przede wszystkim na owłosionych powierzchniach skóry, ale również w macierzy paznokcia i na powierzchni dłoni. Ich zakończenia stykaja się z włóknami nerwowymi, co pozwoliło wysunąć teorię, że komórki te stanowią coś w rodzaju przekaźników.

Melanocyty produkują brązowy barwnik skóry – melaninę. Melanina to naturalny pigment o barwie od czarnej poprzez brunatną (eumelanina), do czerwonej i żółtej (feomelanina), występujący w skórze włosach i tęczówce człowieka. To także trwały wolny rodnik.

Melanina spełnia w organiźmie człowieka następujące funkcje:

Warstwa kolczysta tworzy kilka rzędów (warstw) wielobocznych komórek ułożonych na sobie, zawierających jądro. Komórki te ulegają coraz większemu spłaszczeniu, a wiązania pomiędzy nimi stają się luźniejsze. Przestrzeń pomiędzy komórkami wypełnia substancja mukopolisacharydowo-białkowa i krążący płyn limfatyczny z substancjami odżywczymi. Warstwa ta odpowiedzialna jest za odpowiednie nawilżenie skóry i jej elastyczność, spoistość i jędrność. Bierze udział w procesie pigmentacji, tworzeniu nowych komórek i ceramidów.

Warstwę ziarnistą tworzy szereg wrzecionowatych komórek o spłaszczonych jądrach. Na skutek przekształcania się jąder komórkowych w ziarenka keratohialiny rozpoczyna się proces rogowacenia. Keratohialina z kolei odgrywa ważną rolę w wytwarzaniu keratyny, będącej skleroproteiną, mocnym włóknistym białkiem naskórka. Miękka keratyna znajduje się w naskórku i mieszkach włosowych, twarda w paznokciach, korze i osłonce włosa oraz w emalii zebów. Warstwa ziarnista jest nieprzejrzysta i tłumi czerwoną barwę skóry właściwej, pochodzącą od ilości znajdujących się w niej naczyń. Czerwień wargowa nie posiada warstwy ziarnistej.

Warstwę jasną stanowi wąska bezjądrzasta, silnie spłaszczona warstwa komórek. W wyniku dalszego rogowacenia komórki są obumarłe (brak jądra), odwodnione, a ziarna keratohialiny stopniowo przekształcając się, zlewają się w eleidynę – zwaną inaczej NMF (naturalny czynnik nawilżający).

Warstwę rogową tworzą całkowicie zrogowaciałe – pozbawione jąder – spłaszczone komórki (łuski) o nieregularnym kształcie zwane keratynocytami. Ułożone są one warstwowo (ok. 15-20 warstw). W głębszych warstwach przylegają do siebie, a na powierzchni ułożone luźno ulegają złuszczaniu. Komórki te wypełnione są keratyną. Zadaniem tej warstwy jest ochrona skóry przed czynnikami mechanicznymi i chemicznymi.

Przemiany jakie zachodzą w komórce podczas jej wędrówki od warstwy podstawnej do warstwy rogowej (czyli proces obumierania, spłaszczania się i wypełniania się białkiem czyli keratyną)  noszą nazwę : proces odnowy komórkowej, keratynizacja lub rogowacenie naskórka.
Proces taki u osobników zdrowych – wyjątek łuszczyca co 3-4 dni – odbywa się średnio co 28 dni i ulega spowolnieniu już około 25 roku życia.
Ale nie tylko wiek ma wpływ na metabolizm naskórka. Do czynników tych zaliczymy :

To właśnie podczas snu i odpoczynku komórki podstawowe dzielą się najszybciej.
Proces keratynizacji dostarcza keratynę substancję odpowiedzialną za wytrzymałość mechaniczną, odporność na czynniki chemiczne oraz wiązanie wody przez naskórek; produkuje ceramidy – których zadaniem jest łączyć za sobą komórki naskórka tak by zapobiec transepidermalnej utracie wody (TEWL) oraz poprzez obumieranie jąder komórkowych dostarcza składniki potrzebne do produkcji NMF (naturalnego czynnika nawilżającego).
Naskórek złuszcza się codziennie w sposób niedostrzegalny. Proces ten zachodzi przy współudziale potu, który sprawia, że komórki rogowe pęcznieją, obluzowują się i odpadają – tak więc zaburzenia procesu rogowacenia mogą być związane z niedostatecznym wydzielaniem potu lub ze zmianą jego składu, a także z nadmiernym wydzielaniem łoju przez gruczoły łojowe, co powoduje zlepianie się łusek i trudności z ich prawidłowym złuszczaniem.

Przydatki skóry - gruczoły potowe i łojowe

Gruczoły potowe

W ludzkim ciele występuje ok. 2 mln tych gruczołów. Są one głęboko umiejscowione w skórze właściwej, a ich ujścia znajdują się na powierzchni naskórka. Pot jest głównie roztworem soli zawierającym wodę (99%), chlorek sodu, mocznik, kwas mlekowy oraz substancje antybakteryjne, warunkujące odporność na zakażenia.

Pocenie może przebiegać:
- w sposób niewidoczny – pocenie niewidoczne, kiedy skóra wyparowując płyn nie staje się widocznie wilgotna
- w sposób widoczny – pocenie widoczne, kiedy skóra staje się wilgotna

Gruczoły potowe dzielimy na dwa rodzaje:
- ekrynowe – obecne na całej powierzchni ciała, a ich największa ilość występuje na dłoniach, stopach i na głowie (czoło). Przewód wyprowadzający ma ujście na powierzchni skóry. Gruczoły te istnieją od urodzenia, a głównym ich zadaniem jest regulacja cieplna, produkcja potu, wydzielanie produktów przemiany materii. Średnio dziennie wydalane jest od 0.5 do 1 litra płynu.
- apokrynowe – rozmieszczone są w okolicach pachowych, narządów płciowych, odbytu i w otoczkach brodawek sutkowych. Przewód doprowadzający znajduje zazwyczaj swoje ujście w obrębie mieszka włosowego. Choć istnieją od uradzenia ich czynność rozpoczyna się dopiero w okresie dojrzewania. U kobiet jest ich więcej niż u mężczyzn. Pot wydzielany przez te gruczoły jest bogatszy w tłuszcze niż pot gruczołów ekrynowych, a jego rozkład przez bakterie powoduje przykry zapach w dołach pachowych i pachwinowych.

Gruczoły łojowe

Gruczoł łojowy zbudowany jest ze zrazików. Na obwodzie zrazika znajduje się rząd komórek rozrodczych. Ujścia gruczołow łojowych wchodzą zwykle do mieszków włosowych – tak włosów długich jak i meszku włosowego. Gruczoły te zlokalizowane są na całej długości ciała, za wyjątkiem wewnętrznej strony dłoni oraz podeszwy stóp. Najliczniej występują na owłosionej skórze głowy, na środkowej części twarzy, na ramionach, a także na plecach i dekolcie – są to tzw, rynny łojotokowe. Niewielka ich ilość znajduje się na powiekach, pod oczami i na czerwieni wargowej – gruczoły mają ujścia bezpośrednio na powierzchni skóry. Ujścia gruczołow łojowych widoczne na powierzchni skóry to tzw. pory skórne. Gruczoł łojowy produkuje łój czyli sebum, który wydostaje się na powierzchnię przewodem wydzielniczym. Jest to tłusta, rzadka substancja wodochłonnych właściwościach. Składa się z tłuszczy, kwasów tłuszczowych (palmitynowego, stearynowego, oleinowego, linolowego), wosków, cholesterolu, ergosterolu oraz bakterio- i grzybobójczego węglowodoru (skwalenu).

Ilość wydzielonego łoju zależy od:

Odpowiednia ilość łoju nadaje włosom połysk, a skórze miękkość i jędrność (to właśnie charakteryzuje skórę normalną).
Zbyt mała ilość sebum sprawia, że włosy stają się kruche i matowe, a skóra sucha.
Nadprodukcja sebum charakteryzuje skórę tłustą.

PTS – płaszcz tłuszczowy skóry
zwany inaczej płaszczem hydrolipidowym – powstaje na skutek połączenia rozprowadzonego na powierzchni naskórka łoju z cieniutką warstwą potu.
W skład PTS wchodzą kwasy, tłuszcze, woski, kwasy tłuszczowe, węglowodory – skwalen, przy czym największą frakcję stanowią mono-, dwu-, trójglicerydy, sterole (cholesterol).

PTS pełni następujące funkcje: